Vacuüm reinigen

Het is zaak om zoveel mogelijk maatregelen te nemen die de blootstelling aan gevaarlijke stoffen terugdringen. Toch zal het in de meeste gevallen nodig zijn om persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) te verstrekken en te dragen, zowel bij het reinigen, als bij het lossen en daarna bij het tankreinigen. De PBM’s zijn CE-gemarkeerd en dienen conform de  Europese verordening 2016/425 te zijn gecertificeerd. Op grond van een risicobeoordeling en de betreffende SDS wordt in werkvergunning, werkopdracht of  werkprocedures vastgelegd welke PBM’s moet worden gedragen.

In sommige ruimten is er door de aanwezigheid of het vrijkomen van gevaarlijke stoffen, gassen of dampen een gevaar voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie. In een werkvergunning of werkopdracht  is aangegeven of bij de beschreven werkzaamheden deze risico’s aan de orde zijn.

• Werken in zo’n ruimte is alleen toegestaan als daarvoor door een bevoegd persoon een werkvergunning is verstrekt, met daarin een overzicht van de te nemen veiligheidsmaatregelen, afgestemd op de specifieke werkzaamheden en risico’s. En als al deze maatregelen op de juiste manier worden uitgevoerd. 
• In zo’n ruimte mag uitsluitend gewerkt worden door medewerkers die in het bezit zijn van een aantoonbare deskundigheid en vakbekwaamheid die overeenstemmen met de aard en risico’s van de werkzaamheden. Aanvullend kunnen ook opleidingscertificaten vereist zijn, zoals opgenomen in de SSVV opleidingengids. Bijvoorbeeld: Opleiding Adembescherming A, B of C. De werkgever van het reinigingsbedrijf dient vast te leggen welke opleiding en training voor de diverse soorten werkzaamheden vereist zijn en ook welke medewerkers deze met succes gevolgd hebben.

Gevaar voor vergiftiging, bedwelming of verstikking

• Om vergiftiging, bedwelming of verstikking te voorkomen moet continu de gas- of dampconcentratie en zuurstofgehalte worden gemeten en moet een visuele controle via het mangat altijd worden uitgevoerd met behulp van de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen en in aanwezigheid van een tweede persoon. In de werkvergunning of werkopdracht staat omschreven hoe, met welke meter, hoe vaak, door wie en waar gemeten moet worden. Dat is per situatie anders. De vrijgavemeting moet altijd door een gasmeetdeskundige worden uitgevoerd en afgelezen.
• Voor werkzaamheden in dergelijke ruimten moet een reddingsplan aanwezig zijn dat gevolgd moet worden bij calamiteiten (zie Arbobesluit artikel 3.5g lid 4). Het reddingsplan beschrijft maatregelen, activiteiten en voorzieningen die een bedrijf heeft voorbereid om de effecten van calamiteiten of ongewenste gebeurtenissen te minimaliseren en te bestrijden. Het reddingsplan moet aanwezig zijn op de werkplek en bij de buitenwacht. Alle betrokkenen moeten goed met de inhoud van het reddingsplan bekend zijn. Het reddingsplan moet zijn afgestemd op het noodplan van de opdrachtgever en situatie-specifiek zijn uitgewerkt.
• Bij de toegang tot de zo’n ruimte met permanent één persoon aanwezig zijn om in geval van nood de noodstop te bedienen en alarm te slaan, en -bv als het slachtoffer niet reageert- om hulpdiensten in te schakelen. Tussen deze persoon en de operator in de ruimte moet bij voorkeur visueel contact te zijn. Als er geen visueel contact mogelijk is of niet tijdens de gehele werkzaamheid, dan moet vooraf worden vastgelegd hoe contact gehouden wordt, bv met radiocontact, fluitje, luchthoorn of ander communicatiemiddel. Deze persoon die de noodstop bedient mag ook de functie van buitenwacht vervullen, als hij daarvoor een geldig SSVV-certificaat heeft en de opdrachtgever daarmee akkoord is. De buitenwacht/mangatwacht  gaat bij een incident nooit de ruimte in maar zal alarm slaan op een manier die van te voren is vastgelegd. Wanneer de ruimte niet veilig kan worden gegeven kan de ruimte alleen betreden worden met onafhankelijke adembescherming om de toestand van het slachtoffer te bepalen en zo nodig Eerste Hulp te verlenen. Als de medewerker niet aanspreekbaar is moet door daartoe opgeleide bedrijfshulpverleners getracht worden de medewerker uit de onveilige ruimte te verplaatsen en eerste Hulp buiten de ruimte te verlenen tot de hulpdiensten arriveren. Houd er rekening mee dat het slachtoffer bij redding via een driepoot of takel kan kantelen in zijn veiligheidsharnas. Hierdoor kan bij onoplettendheid letsel toegebracht worden door obstakels.

Gevaar voor brand of explosie

• Bij het werken in ruimtes die is aangewezen als ATEX-zones moet de totale slangopbouw bestaan uit het type Ohm-slang.
• Metalen delen in de slangopbouw zijn een risico bij inzet in explosiegevaarlijke omgevingen. Er bestaat kans op vonkvorming door “metaal op metaal”. Daarom mogen in dergelijke situaties geen metalen delen worden ingebracht. In een TRA moet opgenomen zijn hoe de koppelingen en eventuele andere metalen delen moeten worden beschermd tegen contact met metaal.
• In een dergelijke ruimte bestaat de kans dat tijdens reinigingswerkzaamheden de concentratie van brandbare of explosieve stoffen (plaatselijk) snel kunnen oplopen en boven de 10% LEL grens kunnen uitkomen. (LEL = Lowest Explosive Limit, oftewel onderste explosiegrens). In ruimtes waar bij aanvang van de werkzaamheden de 10% LEL niet is overschreden, maar waar de kans bestaat dat in het heersende dampmengsel de waarde toch boven 10% LEL kan uitkomen, door bijvoorbeeld het omwoelen van sludges met vluchtige stoffen, moeten beheersmaatregelen worden getroffen, zoals ventileren of inertiseren. (Inertiseren is toevoeging van een inert gas zoals stikstof om een onbrandbare atmosfeer te verkrijgen). Ook zal er dan continu meting en bewaking van de samenstelling van het heersende dampmengsel moeten plaatsvinden. Bij meetwaarden die de vastgestelde grenswaarden overschrijden moeten de werkzaamheden worden gestopt tot dat de meetwaarden beter zijn. Of er moeten andere werkmethoden worden gekozen, waarbij betreding niet nodig is. In de werkvergunning of werkopdracht staat omschreven hoe, met welke meter, hoe vaak, door wie en waar gemeten moet worden.

Wanneer gassen of dampen met explosiegevaar kunnen vrijkomen, moet altijd het volgende worden gedaan:

• Vooraf overleggen met de opdrachtgever over de risico’s en de te nemen maatregelen en deze vastleggen in de werkvergunning. Het explosieveiligheidsdocument van de opdrachtgever is daarbij van groot belang.
• Maatregelen nemen om uitstoot te voorkomen of te minimaliseren zoals het opbouwen van een damp retourleiding, discontinu zuigen of het gebruik van koolfilters en/of vloeistof-scrubbers.
• Maatregelen nemen om de gas/dampconcentratie voortdurend te meten.
• Er mag alleen worden gewerkt wanneer op de werkplek een gas/dampconcentratie onder de 10% LEL aanwezig is (LEL = Lowest Explosive Limit, oftewel onderste explosiegrens).
• Aarding van de wagen op de door de opdrachtgever voorgeschreven en goedgekeurde aardingspunten. 
  NB  - Als de hoofdomschakelaar van de wagen wordt uitgeschakeld voor een onderbreking van de werkzaamheden, moet bij de herstart de elektrische procedure weer van begin af aan worden opgestart en helemaal worden doorlopen.
        -  Nadat de werkzaamheden zijn beëindigd, moet als laatste handeling de wagen van de aarding worden losgekoppeld.
        -  Plaats een aardingscontrole apparaat.
• Gebruik in gezoneerd gebied een gecertificeerde Ohm-slang. Als er meerdere slangen aan elkaar worden gekoppeld, moeten dit allemaal gecertificeerde Ohm-slangen zijn, om goede geleiding te waarborgen. (Bij M-slangen bestaat de kans dat de lading door vonkvorming wordt afgegeven aan de omgeving met alle risico’s van dien.)
• Beperk de zuigsnelheid door het toerental van de pomp en de onderdruk zo laag mogelijk in te stellen. De mate van elektrostatische oplading is voor een groot gedeelte afhankelijk van de snelheid waarmee het product langs de slangwand of de wand van de tank of laadruimte wrijft.
• Beperk de valhoogte van de opgezogen stoffen door de laagste zuigaansluiting op de unit te gebruiken. Dit om het opspatten en wervelen zo veel mogelijk te voorkomen.
• Geen metalen delen aan de zuigmond van de slang; plaats een bescherming om de zuigmond (bijv. een geleidende rubberen mof);
• Bij aansluiting van de slang op de onderafblaas, dan de slang op een veilige locatie (safe location) laten afblazen.
• Vaste stoffen vervuild met vloeistoffen en mengsels van stoffen die volgens opgave van de opdrachtgever onder het ADR vallen, mogen alleen met ADR gekeurde wagens worden opgezogen.
• Voor het opzuigen van stoffen die niet onder het ADR vallen, maar die mogelijke andere risico’s in zich hebben, moet een Taak-Risico-analyse (TRA) worden gemaakt.
• Er moet altijd rekening worden gehouden met de uitstoot van de afblaas van de pomp. Bij natte druk vacuümwagens worden de dampen door de afblaaspijp zo hoog mogelijk geventileerd zodat de grootste verdunning/opmenging kan plaatsvinden. Desondanks kan er zich plaatselijk een explosieve atmosfeer vormen, die ook op een grote afstand nog explosief kan zijn. Als dit een mogelijkheid is, moet dit vooraf worden besproken met de opdrachtgever. Er moet altijd worden gestreefd naar een werkmethode met de laagste emissie van dampen naar de buitenlucht, zodat de emissie zo gering is dat er geen explosie kan plaats vinden. Houd daarbij rekening met weersinvloeden zoals windrichting door de afblaas te bepalen of te verplaatsen.
  Overige maatregelen:
  • Aansluiting van de afblaas op een damp-retour systeem van de opdrachtgever
  • Uitstootbeperkende technieken toepassen (afblaas “scrubben”)
  • Afblaas op een veilige locatie aflaten (met de slangen het punt van afblaas verplaatsen)

Zie ook de oplossing: Emissie van vluchtige gevaarlijke stoffen.

NB. Het thema ‘Explosieveiligheid’ wordt in de komende jaren verder uitgewerkt in de arbocatalogus Orsima.

Het gebruik van adembescherming bij industriële reinigingswerkzaamheden is afhankelijk van de aard van de werkzaamheden en de risico’s die daaraan verbonden zijn.                           

Selectie
Op basis van een risicoanalyse die de opdrachtgever bij voorkeur samen met het reinigingsbedrijf verricht, wordt vastgesteld welk type adembeschermingsmiddelen bij een specifieke werkzaamheid moet worden gedragen:

A: Afhankelijke adembeschermingsmiddelen en onafhankelijke adembeschermingsmiddelen door ademluchttoevoer met loose fithelm of -kap.

B: Onafhankelijke adembeschermingsmiddelen door autonoom ademluchttoestel of ademluchtlijnsysteem met ademautomaat of
continu flow-masker.

C: Onafhankelijke adembeschermingsmiddelen door ademluchtlijnsysteem met ademautomaat met back-up voorziening en toevoeging van communicatie en vluchtvoorziening (Life Support Unit).

Deze adembeschermingsmiddelen kunnen en mogen slechts gebruikt worden door personen die getraind en gecertificeerd of geregistreerd zijn  en bovendien mogen alleen medewerkers een ademluchtmasker dragen die een ademluchtkeuring bij een (bedrijfs)arts met positief resultaat hebben doorlopen. 

Draagvoorschrift
De gebruiker moet voor het eerste gebruik een ‘Face - Fittest’ doen om er achter te komen of het betreffende type goed past om lekkages te minimaliseren. Dit geldt alleen voor de tight fitting adembeschermingsmiddelen en niet voor de loose fithelm of -kap. 

Inspectie en onderhoud
De gebruiker moet vóór elk gebruik het adembeschermingsmiddel controleren op eventuele beschadigingen van rubbers, glas, toevoerslang e.d.  Alle elementen van een onafhankelijke adembescherming moeten worden gekeurd.

Met name bij werkzaamheden die niet door een werkvergunning of werkopdracht gedekt kunnen worden is het zaak om in de voorbereidende fase een grondige Taak risico analyse (TRA) uit te voeren. Vaak in opdracht van de opdrachtgever.

Een TRA geeft per taak(stap) een beeld van de uit te voeren risico's, de te nemen beheersmaatregelen en de verantwoordelijke voor uitvoering van deze beheersmaatregelen. Een TRA wordt bij voorkeur opgesteld door een team van de opdrachtgever en opdrachtnemer.