Fysieke belasting

Wetgeving

In de Arbowet staat dat de werkgever zorg draagt voor de veiligheid en gezondheid van werknemers en een beleid voert gericht op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden. De mogelijke gevaren en risico’s moeten geïnventariseerd (RI&E) zijn en zoveel voorkomen of beperkt worden. Door het nemen van maatregelen aan de bron en indien dit niet mogelijk is door maatregelen gericht op collectieve bescherming alvorens maatregelen gericht op individuele bescherming te nemen. Werknemers moeten op de hoogte zijn van de arbeidsrisico’s die zij lopen.
Daarnaast dient de inrichting van de arbeidsplaatsen, de werkmethoden en de arbeidsmiddelen zo veel mogelijk afgesteld te zijn aan de persoonlijke eigenschappen van de werknemer.

 

Aanpak

Bij Orsima is sprake van een risico op het gebied van fysieke overbelasting. De werkgever is verplicht om de risico’s goed in kaart te brengen. Hiervoor moet de werkgever een volledige risico-inventarisatie- en evaluatie (RI&E) uitvoeren. Hij maakt voor de RI&E fysieke belasting gebruik van:

• een instrument om de fysieke belasting in kaart te brengen. Dit kan met de Checklist Fysieke Belasting, gebaseerd op de Basisinspectiemodule Fysieke Belasting van de Inspectie SZW of met een gelijkwaardig instrument.
• het instrument Werkwijzer Fysieke Belasting van TNO.

Wanneer uit de algemene inventarisatie blijkt dat een of meerdere vormen van fysieke belasting mogelijk een risico is, dan is een nader onderzoek naar dit risico vereist.

Als de risico’s bekend zijn moeten er maatregelen worden getroffen om de risico’s te voorkomen of te verminderen. Deze maatregelen kunnen op verschillende niveaus plaatsvinden en dienen volgens de Arbeidshygiënische strategie te worden toegepast. Dat wil zeggen dat eerst gekeken moet worden of een bronmaatregel uit de catalogus toegepast kan worden. Pas als dat niet mogelijk is wordt gekeken of collectieve technische en organisatorische maatregelen toegepast kunnen worden. En pas als dát niet mogelijk is persoonsgebonden maatregelen.

De Arbeidshygiënische strategie bij fysieke belasting wordt ook wel TOP-strategie genoemd.

1. De eerste aanpak is het weghalen van het risico op fysieke overbelasting, ook wel de bronaanpak genoemd. Dit is een collectieve technische maatregel, zoals bijvoorbeeld automatiseren of robotiseren.
2. Wanneer er geen geschikte bronaanpak is dan is de volgende beste oplossing een collectieve maatregel om het risico te reduceren. Dit kan een technische maatregel zijn (bv. aanschaf hulmiddelen, werkplekaanpassing) of een organisatorische maatregel (bv. aanpassen werkprocessen, taakroulatie, pauzes).
3. Alleen wanneer deze maatregelen niet mogelijk of niet toereikend zijn worden persoonsgebonden maatregelen gewenst, waarbij het risico voor de persoon zo veel mogelijk wordt gereduceerd (technisch met bv. handschoenen) of het risico wordt behouden (persoonlijke training/instructies geven) en de gevolgen worden verminderd.

 

Bron: TNO

Na het nemen van maatregelen om de fysieke belasting te beperken beoordeelt de werkgever of de fysieke belasting verminderd is en geen gevaar voor de gezondheid meer oplevert. Zo nodig moeten aanvullende maatregelen genomen worden.

 

Uitwerking fysieke belasting

 

Tillen en dragen

Binnen de branche komt tillen en dragen van gereedschap, materialen en hulpmiddelen regelmatig voor. Denk hierbij aan tillen van gritzakken, dragen van kabels en slangen en vasthouden van straalpistool of lans.

Gezondheidseffecten
Zowel tillen als dragen is belastend voor het lichaam. Hoe belastend is afhankelijk van hoe zwaar, hoe vaak en in welke houding getild wordt. Tillen met gedraaide rug, boven schouderhoogte, ver reikend of bukkend zijn extra belastend voor het lichaam.

Of de tilsituatie aanvaardbaar is, is daarom niet alleen afhankelijk van het te tillen gewicht. Een gewicht tot 25 kg in optimale omstandigheden en in een optimale houding is aanvaardbaar, mits niet te vaak getild wordt. Tillen van gewichten boven de 25 kg dient met z’n tweeën verricht worden. Dragen is extra belastend en moet zoveel mogelijk voorkomen worden, bijvoorbeeld door gebruik te maken van hulpmiddelen zoals karren en hijsmiddelen.

Beoordelen
Om inzicht te krijgen in de risico’s van tillen en dragen zijn een aantal instrumenten ontwikkeld, zoals de NIOSH en de KIM-LHC. Deze kun je toepassen bij tillen en dragen van lasten boven de 3 kg. Bij minder dan 3 kg kijk je naar de frequentie (repeterend werk) en de werkhouding waarin gewerkt wordt.

 

Duwen en trekken

Binnen de branche komt duwen en trekken met het gehele lichaam regelmatig voor. Denk hierbij aan het duwen en trekken van karretjes en kruiwagens en slepen van kabels en slangen.
Verschillende factoren spelen een rol bij de mate van de belasting. Het gewicht van de last, de afstand waarover deze verplaatst moet worden en de frequentie. Daarnaast is ook de rolweerstand van belang, de ondergrond en de wieltjes.

Gezondheidseffecten
Duwen en trekken aan een last kan lage rugklachten en schouderklachten veroorzaken.
De lichaamshouding speelt een rol. Duwen is in het algemeen minder belastend voor de rug dan trekken. Een gedraaide houding en trekken met één arm veroorzaken een extra belasting voor de lage rug.

Beoordelen
Het risico op lichamelijke klachten door duwen en trekken van rollend materieel is te beoordelen met de Duw- en trekcheck (DUTCH) en de KIM-PP methode. De KIM-BF is te gebruiken voor het beoordelen van bijvoorbeeld slepen van kabels.

 

Kracht zetten

Kracht zetten komt voor bij het ingedrukt houden van de spuitknop bij handmatig hogedruk reinigen en bij handmatig stralen, maar ook bij gebruik van een bikhamer of staalborstel.

Gezondheidseffecten
Kracht zetten met de handen, zowel statische krachten als piekkrachten, kan plaatselijk spiervermoeidheid geven. Door piekkrachten kan een acute spierschade optreden door overbelasting.

Beoordelen
Voor het beoordelen van kracht zetten met alleen de armen en de benen wordt NEN-EN 1005-3 gebruikt. Ook kan de geringe kracht gemeten worden met een handdynamometer. Wanneer het hele lichaam in beweging is kan de KIM-BF gebruikt worden.

 

Werkhoudingen

Ongunstige werkhoudingen komen voor in de branche. Voorovergebogen of juist achterovergebogen staan bij handmatig stralen met straalpistool of hogedruk reinigen met lans. Dit geldt eveneens voor geknield of gehurkt werken bij bijvoorbeeld vacuüm reinigen. Ver reiken komt voor bij hakwerkzaamheden en aan- en overpakken van materieel. Boven schouderhoogte werken komt veel voor bij hogedruk reinigen.

Gezondheidseffecten
Als de werkhouding te lang duurt of als daarna te weinig rust is voordat eenzelfde werkhouding weer wordt aangenomen ontstaat overbelasting van de betrokken spieren en/of gewrichten. Hierdoor kan plaatselijke spiervermoeidheid ontstaan.

Beoordelen
Voor staand werken geldt dat langer dan 1 uur aaneengesloten en langer dan 4 uur op een werkdag statisch staan zoveel mogelijk vermeden moet worden.
Met behulp van het WerkHoudingsInstrument (WHI) kan beoordeeld worden of er sprake is van ongunstige werkhoudingen én welke houdingen in het werk ongunstig zijn. Voorwaarde voor gebruik van het WHI is dat de te beoordelen werkzaamheden minimaal 30 minuten op een dag voorkomen.

 

Repeterende handelingen

Armbewegingen tijdens het handmatig stralen met straalpistool en hogedruk reinigen met een lans zijn repeterend. Dit wil zeggen dat dezelfde bewegingen zich vaak en langdurig herhalen.

Gezondheidseffecten
Door langdurig herhalende belasting van dezelfde spieren kan, door onvoldoende herstel, plaatselijk spiervermoeidheid ontstaan. Niet alleen spieren maar ook gewrichten hebben beweging én rust nodig om goed te kunnen functioneren.
Afhankelijk van de taak en de werkplek kunnen nek, schouder en armen tijdens werkzaamheden zwaar en/of langdurig worden belast. Hierdoor kan een plaatselijke overbelasting ontstaan, ook wel KANS genoemd (Klachten van Arm, Nek en Schouder). Dit kan leiden tot een ontsteking van zenuwen, spieren en pezen, wat voor langdurige uitval kan zorgen.

Beoordelen
Repeterende handelingen kunnen per taak beoordeeld worden met de Nederlandse HARM (HandArm RisicobeoordelingsMethode). De methode is geschikt voor de beoordeling van hand-armtaken. Dit zijn taken waarbij vooral de handen en armen actief zijn, en de benen en romp nauwelijks. De krachtsuitoefening mag maximaal 60 N (= 6 kg kracht) per arm zijn. De HARM kun je uitvoeren als de taak langer dan 1 uur per dag wordt uitgevoerd.

 

Energetische belasting

Het beklimmen van steigers en ladders, grote afstanden lopen en tillen van zware lasten kost energie. Er is sprake van energetische belasting. Ook het werken met een straalpak, gaspak, hogedrukpak en adembeschermingsapparatuur is energetisch belastend.

Gezondheidseffecten:
Energetische belasting wordt vaak aangeduid in energieverbruik en uit zich door een gevoel van algehele lichamelijke vermoeidheid. De arbeidsvorm (zware lasten tillen of dragen, zware karren duwen of trekken, veel lopen), de intensiteit en de duur van de taak spelen een grote rol bij energetische belasting. Maar ook individuele factoren en de omgevingsfactoren (bijvoorbeeld werken in warmte) spelen een rol. Door energetische belasting kan de concentratie en spiercoördinatie verminderen, hetgeen kan leiden tot ongevallen, blessures en het maken van fouten. Deze gevolgen zijn afhankelijk van de belastbaarheid van de medewerker. De belastbaarheid is afhankelijk van aanleg (lichaamsbouw, gevoeligheid voor bepaalde blessures) en van persoonsgebonden factoren zoals geslacht, leeftijd en getraindheid.

Beoordelen
Energetische belasting kan op verschillende manieren beoordeeld worden. Afhankelijk van de arbeidsvorm kunnen de werkzaamheden worden beoordeeld met de daarvoor bestemde (KIM) beoordelingsmethoden. Denk aan tillen/dragen, trekken/duwen en (trap)lopen/fietsen met gewicht.

 

Trillingen

Bij werken met handmatig mechanisch aangedreven gereedschap (straalpistool, spuitlans, excentrisch roterende spuitkoppen) is sprake van trillingen, evenals bij transport op een vacuümwagen of heftruck.

Gezondheidseffecten
De sterkte van de trillingen en de duur van de blootstelling bepalen het risico op gezondheidsklachten. Overmatige blootstelling aan lichaamstrillingen kan rugklachten veroorzaken. Trillingen op de handen en armen kunnen zowel schade in de bloedvaten en zenuwen in de handen en armen veroorzaken, als ook bot- en gewrichtsaandoeningen.
De kans op klachten wordt vergroot door roken, werken in koude en vochtige omgeving, lawaai en hard knijpen in trillend gereedschap.

Beoordelen
De trillingssterkte kan met een trillingsmeter gemeten worden. Laat een dergelijke beoordeling altijd uitvoeren door een specialist (bijvoorbeeld een arbeidshygiënist). Binnen de HARM is ook een tabel opgenomen betreffende hand-armtrillingen. Hiermee kun je een grove beoordeling doen.